Diş yaralanmaları en çok çocuklarda, sporda ve ev kazalarında görülür. Doğru ilk müdahale, dişin kurtarılıp kurtarılamayacağını çoğu zaman belirler.
Önce genel durumu değerlendirin
Baş darbesinden sonra bilinç kaybı, kusma, şiddetli baş ağrısı, baş dönmesi ya da durmayan kanama varsa önce acil servise başvurun. Diş, bunlardan sonra gelir.
Diş kırıldıysa
- Kırık parçayı bulunParçayı süt, serum fizyolojik ya da tükürük içinde saklayın. Uygun durumlarda dişe yeniden yapıştırılabilir.
- Ağzı ılık suyla çalkalayınKanama varsa temiz bir gazlı bezle hafifçe bastırın.
- Şişliğe karşı soğuk uygulayınDudağa ya da yanağa dışarıdan.
- Aynı gün diş hekimine gidinKırık küçük görünse bile sinire yakın olabilir ya da kökte çatlak bulunabilir.
Tedavi kırığın boyutuna göre değişir
- Küçük mine kırıkları: Düzeltme ve parlatma ya da kompozit dolgu.
- Dentine ulaşan kırıklar: Parçanın yapıştırılması ya da kompozit ile onarım.
- Sinirin açığa çıktığı kırıklar: Sinirin korunmasına yönelik tedavi ya da kanal tedavisi, ardından dolgu ya da kaplama.
- Kök kırıkları: Kırığın yerine göre dişin sabitlenmesi ya da çekimi.
Daimi diş yerinden tamamen çıktıysa
Bu, diş hekimliğinin gerçek acillerindendir. Diş ne kadar çabuk yerine konursa kurtulma şansı o kadar yüksektir; ilk yarım saat çok değerlidir.
- Dişi kuron kısmından tutunKöke dokunmayın; kök yüzeyindeki canlı hücreler dişin tutunması için gereklidir.
- Kirliyse kısa süre durulayınAkan suyun ya da sütün altında birkaç saniye. Ovmayın, silmeyin, sabun ya da dezenfektan kullanmayın.
- Mümkünse yerine yerleştirinDişi yuvasına nazikçe oturtun ve temiz bir bezi ısırarak yerinde tutun.
- Yerleştiremiyorsanız nemli saklayınSoğuk süt en kolay bulunan uygun ortamdır. Bilinci açık yetişkinlerde diş, yanak ile diş eti arasında da taşınabilir. Kuru bırakmayın, peçeteye sarmayın, suda uzun süre bekletmeyin.
- Hemen diş hekimine gidinDiş yerine yerleştirilip komşu dişlere bir süre sabitlenir.
Süt dişleri yerine geri takılmaz; alttaki daimi diş tomurcuğuna zarar verebilir. Yine de çocuğu muayeneye götürün.
Diş yerinden oynadı ama çıkmadıysa
İçeri gömülen, dışarı uzayan ya da yana kayan dişi kendiniz düzeltmeye çalışmayın. Aynı gün hekime başvurun; diş doğru konumuna getirilip sabitlenir.
Çatlak diş
Her çatlak darbeyle oluşmaz. Diş sıkma, sert bir şey ısırma ve büyük dolgular da dişi çatlatabilir. Isırınca ya da ısırmayı bırakınca gelen keskin ağrı ve soğuğa hassasiyet tipik belirtilerdir. Çatlak ilerlemeden kaplama ile sarılırsa diş çoğu zaman kurtarılır.
Darbeden sonra takip
Darbe almış diş, o an bir şey olmasa da haftalar ya da aylar sonra canlılığını yitirebilir. Dişte koyulaşma, diş etinde sivilce benzeri kabarcık ya da ağrı olursa kontrole gelin. Hekiminizin önerdiği aralıklarla röntgen takibi yapılır.
Korunmak için
- Temas sporlarında, bisiklet ve kaykayda ağız koruyucu kullanın. Diş hekiminin ölçü alarak hazırladığı koruyucular en iyi uyumu sağlar.
- Dişlerinizi şişe açmak, paket yırtmak için kullanmayın.
- Buz, sert şeker ve kabuklu çekirdek gibi çok sert şeyleri ısırmayın.
- Öne doğru çıkık ön dişler darbeye daha açıktır; ortodontik tedavi bu riski azaltır.
Sık sorulan sorular
Kırılan diş parçası yapıştırılabilir mi?
Parça bütünse ve nemli ortamda saklandıysa birçok durumda dişe yeniden yapıştırılabilir. Bu yüzden parçayı mutlaka yanınızda getirin.
Yerinden çıkan diş kaç saat içinde takılmalı?
En iyi sonuç ilk yarım saat içinde alınır. Diş süt gibi uygun bir ortamda saklandıysa birkaç saat içinde de yerine konabilir; süre uzadıkça başarı şansı azalır.
Çocuğumun süt dişi darbeyle karardı, ne yapmalıyım?
Renk değişikliği dişin içinde kanama olduğunu ya da canlılığını yitirdiğini gösterebilir. Ağrı olmasa da muayeneye getirin; diş izlenir, gerekirse tedavi edilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetiniz varsa lütfen diş hekiminize başvurun.